Rechts-extremisten rukken op, ook in Nederland. Dat bleek vorige week zaterdag. Op het Malieveld brachten gemaskerde en gewelddadige mannen de Hitlergroet en scandeerden antisemitische leuzen bij een wij zijn het volk-demonstratie. Hoezo wij zijn het volk? Hoor ik daar ook bij?
Dit soort zichtbare demonstraties van ultrarechtse witmannen zijn geen uitzondering meer. Maar ook in het geniep weten deze onverdraagzamen onze wereld te vergiftigen. Onlangs waarschuwde de AIVD. Ze infiltreren stelselmatig in de maatschappij met het doel hun radicale opvattingen te normaliseren. Daarmee zijn ze op den duur een bedreiging voor de democratische rechtsstaat, aldus de veiligheidsdienst. Rechtsextremisten zien niets in democratie. Die staatsvorm is in hun ogen zwak en decadent. Zij zijn het volk en dat volk is blank. De bewoners van een land mogen geen stem hebben. Ze moeten gehoorzamen aan een sterke leider. Het is een griezelige paradox dat in een democratie partijen zijn toegestaan die eropuit zijn de democratie om zeep te brengen. Zo stemde het Duitse volk in 1930 op democratische wijze voor Hitler die zoals bekend de democratie binnen de kortste keren afschafte.
De invloed van het rechts-extremisme blijkt ook uit de weerzinwekkende en intimiderende protestacties tegen de komst van asielzoekers. Eigen volk eerst. Dat is de leus en vluchtelingen zijn een last ze pikken de huizen in van woningzoekenden. Ze moeten weg net als zieken en kunstenaars, want ze hebben geen economische waarde en verzwakken de maatschappij.
Schrikbarend is ook de groeiende onverdraagzaamheid van jongeren ten aanzien van homoseksualiteit, zoals blijkt uit een vorige week verschenen onderzoek.
Extreemrechts verheerlijkt mannelijke kracht. Vrouwen zijn niet gelijkwaardig aan mannen. Dat er momenteel meer vrouwelijke huisartsen en geneeskundestudenten zijn dan mannelijke zien deze domoren graag over het hoofd. Van briljante vrouwelijke wetenschappers, hebben ze nooit gehoord. Vrouwen mogen er zijn, maar ze mogen niet domineren en ze horen voortdurend klaar te staan voor de mannen.
Het oprukkende rechts-extremisme blijkt dagelijks uit het gedrag van masculiene leiders die een bedenkelijke en gewelddadige viriliteit etaleren. Trump en Poetin verheerlijken mannelijke (daad)kracht. Ze vinden dat mannen agressief en dominerend horen te zijn. Denken om een ander is zwak. Zij en een kleine club rondom hen hebben geld, technologie en wapentuig waarmee ze onze wereld vernietigen.
We moeten dit extreem rechtse gedrag niet bagatelliseren. Niet denken dat het overwaait.
Ik geloof echt niet in het optimisme van Rebecca Solnit. Zij beweert dat het rechts-extremistisch verzet tegen de verworvenheden van de laatste eeuw als het gaat om discriminatie in brede zin en het klimaatbeleid een wanhopige stuiptrekking is van een stervende hiërarchische wereld.
We vergeten, zegt Solnit, hoeveel er de afgelopen zestig jaar in positieve zin is veranderd. Dat is waar. Een humane leider als de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern zou een eeuw geleden ondenkbaar zijn. Ardern legde na een terreuraanslag in Christchurch (waarbij 51 doden vielen) met tranen in de ogen een arm om de nabestaanden. Ze troostte hen en loodste binnen tien dagen een wet door het parlement die per direct alle semiautomatische wapens verbood. Ook op andere gebieden liet ze zien dat daadkracht samen kan gaan met empathie. Helaas… ze kon niet op tegen de online haat en fysieke bedreigingen. Begin 2023 trad ze af als premier.
Wat kunnen we doen om deze rechtsextremisten te stoppen? In ieder geval niet denken het loopt zo’n vaart niet. Geen onverschilligheid. Blijven hopen op verandering, de moed niet verliezen en wat doen! Dat houdt in:
Actief en telkens weer bij politici, media en publieke figuren erop aandringen dat ze extreemrechtse en antidemocratische taal consequent benoemen en afkeuren.
Alert reageren op radicaliserend gedrag zoals het verspreiden van complottheorieën, haatzaaierij of extreme denkbeelden en op zoveel mogelijk manieren normalisering daarvan zien te voorkomen.
Beslist niet fysiek de strijd aangaan. Wel tot op zekere hoogte proberen onderzoeken waarom mensen zo radicaal en onverdraagzaam zijn.
Tegelijkertijd de overheid erop wijzen dat ze krachtdadig moet optreden tegen degenen die anderen intimideren of de democratische rechtsorde bedreigen.
Vooral zoveel mogelijk steun geven aan inspirerende rolmodellen, aan mensen die daadkrachtig en respectvol voor anderen zijn. Mensen met wie we ons kunnen identificeren. We kennen allen de grote voorbeelden: Martin Luther King, Ghandi, Nelson Mandela of Desmond Tutu. Rolmodellen zijn ook dichtbij te vinden. Marjan Minnesma bijvoorbeeld. Ik sprak laatst met een buurtgenoot, de blinde Albert. Hij en zijn man Gerard zijn buitengewoon moedig. Zij bezoeken scholen om jongeren te laten zien dat homoseksuelen mensen zijn als ieder ander. Ze weten vooroordelen weg te nemen en stellen scholieren eenvoudige vragen zoals de vraag: wat is erop tegen dat mensen elkaar liefhebben?
Ik denk ook aan mensen die zich in dorpen en steden in mijn omgeving inzetten voor vluchtelingen en ze een kans geven op een goede manier een nieuw leven op te bouwen.
Een hoopgevend rolmodel is Ursula von der Leyen. Deze Duitse is afgestudeerd econoom, gepromoveerd arts en moeder van zeven kinderen. Ze werkt zich een eind in de rondte om de Europese solidariteit naar een hoger plan te brengen. Ze handelde buitengewoon daadkrachtig tijdens de coronacrisis. Ze wist het voor mekaar te krijgen de Europese landen te verenigen tegen de Russische invasie in Oekraïne. Mede dankzij haar inzet leverde en levert de EU wapens aan een land in oorlog.
Von der Leyen is een doener met een groot hart. Ze geeft leiding vanuit haar sterke moraal. Ze reisde elf keer naar Oekraïne en was bijvoorbeeld in Boetsja Wat ze daar zag, raakte haar: Onze menselijkheid is hier aan gruzelementen geslagen, zei ze. Ursula von der Leyen is een daadkrachtige en empathische leider.
We kunnen niet zonder voorbeeld als zij. Zonder mensen die om elkaar denken. Beschaafde mensen kortom. Zonder moraal en zonder empathie vervalt de mensheid tot barbarij.