Het is mooi geweest

Iedere taal kent het verschijnsel dat woorden en zinnen verschillende betekenissen kunnen hebben. We noemen dat fenomeen homonymie.

Zo is het woord bank homoniem, want een bank is een meubel waarop je kunt zitten en het is ook een instelling waar je geld kunt lenen of sparen. Die homonymie zal niemand missen.

Ook bij een zin als Waar steekt Sint Joris de draak mee is de homonymie vrij snel duidelijk. Je moet dan wel weten dat  de draak steken met een letterlijke en een overdrachtelijke betekenis heeft. Deze zin kun je dan bijvoorbeeld als volgt parafraseren: Met welk wapen stak Sint-Joris de draak? of  Waarmee spot Sint Joris?

Iets ingewikkelder wordt het bij een homonieme zin als Wie wast Marie. Ook deze zin is voor tweeërlei uitleg vatbaar en betekent dan zowel Door wie wordt Marie gewassen? als Wie is de persoon die door Marie gewassen wordt? De betekenisverandering verandert de grammaticale structuur van de zin. In de eerste zin is wie onderwerp en Marie lijdend voorwerp. In de tweede parafrase is dat andersom.

Met een homonieme uitdrukking kun je opzettelijk een dubbele boodschap overbrengen. Neem bijvoorbeeld de homonymie van het zinnetje: Het is mooi geweest. Peter de Bie, voormalig radiopresentator en weduwnaar van Dieuwertje Blok gebruikte het in een interview dat een paar dagen voor zijn zelf gekozen dood plaats vond. De interviewer weet dat de geïnterviewde een paar dagen later zijn leven zal laten beëindigen en vraagt De Bie hoe hij tot zijn besluit is gekomen?

Deze antwoordt: Mijn artsen zeggen al een paar jaar dat ze niks meer voor me kunnen doen. Ik ben vaak gedotterd, mijn hart trekt het niet meer, ik heb 100 procent hartfalen, mijn been is geamputeerd, ik heb meerdere keren op het randje van de dood gelegen. Mijn lijf valt letterlijk uit elkaar. Na drie maanden revalideren met een prothese dacht ik dansend de kliniek uit te komen, maar mijn hart is daarvoor te zwak. Ik heb nooit meer leren lopen. 

De Bie wil niet naar een verzorgingstehuis. Dan blijft er weinig over. En dan moet je op een goed moment denken: misschien is het wel zover, ik kan het beter zelf regelen.

Hij vertelt in dat interview ook hoe fijn hij het had met Dieuwertje. Met het zinnetje Het is mooi geweest wilde hij uiteraard duidelijk maken dat hij genoeg heeft van het leven met een lichaam dat het heeft opgegeven en zonder zijn gestorven geliefde. Maar de tweede betekenis kan geen lezer van het interview ontgaan. Peter de Bie kijkt ook terug op een mooi leven.