In Das Liebespaar des Jahrhunderts p.160) van Julia Schoch lees ik: Die Zukunft ist mit den Jahren immer stärker in einem Nebel verschwunden. Zum ersten Mal in der Geschichte der Menschheit ist die Aussicht nur noch ein Szenario verschiedener Katastrophen. (p. 160).
Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid hebben we geen toekomst meer, schrijft Schoch. Ons wachten alleen nog veelsoortige rampen…de ondergang. Wat een somberheid!
Ondergangsgedachten zijn van alle tijden. Zo schreef een Assyriër vierduizend jaar geleden op een kleitablet: er zijn tekenen dat deze wereld ten einde loopt. Ook bij de eerste millenniumwisseling na de geboorte van Christus, in het jaar 1000, reisden veel christenen naar Jeruzalem, de Heilige Stad, om daar het einde der tijden af te wachten. Een kwart eeuw geleden, bij de overgang van het jaar 1999 naar het jaar 2000 verwachtten nogal wat mensen dat een millenniumbug wereldwijd voor een crash van alle computersystemen zou zorgen. De Apocalyps in een hedendaags jasje? Julia Schoch is niet de enige en zeker niet de eerste die haar lezers uitzicht biedt op duisternis, op een catastrofale toekomst.
Niet dat ik Schochs sombere gedachten wil bagatelliseren. Integendeel ook ik maak me zorgen over de toekomst. Over de morele verloedering bijvoorbeeld, de onverschilligheid van de puissant rijken en de machtigen, over de teloorgang van de democratie of de uitholling van de rechtstaat. Zeker als het gaat over de uit de hand gelopen consumptie met als gevolg de klimaatproblemen en de achteruitgang van onze leefomgeving ziet onze toekomst er beroerd uit.
Ondergangsgedachten horen we vaak bij ouderen? Zouden ze de gedachte aan hun naderende einde met die van de wereld verwarren? Gelukkig is er ook een groep senioren die zich inzet voor een leefbare aarde voor hun kinderen en kleinkinderen. De actiegroep grootouders voor het klimaat vindt dat we het ons niet kunnen permitteren te somberen. We hebben de morele plicht ons in te zetten voor verbetering van onze leefomgeving. Dat houdt in verantwoordelijkheid nemen voor de aarde en voor haar bewoners. Bijvoorbeeld niet vliegen, zo weinig mogelijk autorijden en niet iedere dag uitgebreid douchen. Ik noem maar wat. Dat betekent ook dat we ons niet kunnen verschuilen achter een veel gehoorde opvatting dat gedragsverandering van een enkeling geen zin heeft wanneer de massa ongeremd blijft consumeren. Want ieder mens kan de motor zijn van een verandering en grote maatschappelijke verschuivingen beginnen meestal bij één persoon. Die geeft door zijn gedrag een voorbeeld en zet mensen aan het denken. Maar dan wel zonder anderen de maat te nemen en op een terloopse manier laten zien dat goed leven niet afhankelijk is van meer of groter, van meer geld, luchtreizen naar het andere eind van de wereld, een groter huis met twee of drie auto’s voor de deur.
Altijd blijven geloven in verandering, dat is ook de opvatting van de filosofe Hannah Arendt. Zij vindt dat we ons niet op ondergang of dood moeten richten, maar dat we gebruik moeten maken van ons vermogen om een nieuw begin te maken. Die levenshouding is het beste tegengif tegen somberheid, fatalisme en cynisme. Proberen de omgeving waarin we leven naar onze hand te zetten door wat te doen. Niet achteruit gaan liggen of een onverschillige houding aannemen, maar nieuwe initiatieven durven ontplooien, dat is wat Arendt bepleit.
Die levenshouding bracht Marjan Minnesma in praktijk. Zij was gedreven. Een doener. En wat heeft ze veel bereikt tijdens haar veel te korte leven met haar strijd voor een betere toekomst. Zij zag niks in polarisatie; ze wilde verbinden en verleiden. Marjan Minnesma streefde naar haalbare oplossingen voor milieuproblemen. Ze kreeg mensen mee door naar hen te luisteren, met hen mee te denken en door hun concrete en praktische alternatieven te bieden. Ze wachtte nooit af en had een bewonderenswaardige daadkracht. Eigenlijk heb ik niet één maar twee, drie levens geleefd, zei ze in een interview. Waar anderen problemen zagen, zocht zij naar oplossingen en startte nieuwe, veelbelovende projecten. Met Urgenda dwong ze verandering af via baanbrekende rechtszaken. Marjan Minnesma was een bewonderenswaardige vrouw die te vroeg gestorven is.