Eerst een vraag: Is het mogelijk scholieren te interesseren voor het gebruik van de komma? Het antwoord is: Ja, dat is mogelijk. Hierbij een recept:
Schets bijvoorbeeld de volgende situatie:
Koning Alexander is een gul mens. Als hij de Verenigde Staten van Amerika bezoekt, mompelt hij tijdens de persconferentie bij zijn aankomst: Alle Amerikanen die veel te dik zijn krijgen duizend dollar. Onduidelijk is op welke woorden hij een accent legt.
Er ontstaat wat verwarring Een nogal mager uitgevallen Amerikaanse journalist vraagt: Wat zegt u? Heb ik u wel begrepen?
De koning kijkt hem verbaasd aan en vraagt: Hoezo?
Vervolgens schrijft de journalist twee zinnen op een stuk papier en geeft dat aan de koning: Bedoelt u dit?
- Alle Amerikanen die veel te dik zijn, krijgen van mij duizend dollar.
Of bedoelt u dit?
- Alle Amerikanen, die veel te dik zijn, krijgen van mij duizend dollar.
Koning Alexander kijkt de man aan en krabt op zijn hoofd. Wat een gezeur, denkt hij.
Vraag vervolgens of de journalist een zeurpiet is.
Middelbare scholieren hebben al gauw door dat de journalist helemaal geen zeurpiet is en ze zullen ontdekken dat een komma te veel of te weinig een verschil van 1000 dollar kan uitmaken.
In zin 1 krijgen namelijk alleen de Amerikanen die veel te dik zijn duizend dollar van de koning; de dunne Amerikanen piesen naast de pot.
In zin 2 krijgen alle inwoners van de Verenigde Staten duizend dollar. De koning gaat ervan uit dat alle Amerikanen veel te dik zijn en dat alle Amerikanen van hem een cadeautje krijgen.
Ook op het woordgebruik van de koning is wel wat aan te merken, want … het is onduidelijk of de inwoners uit andere landen van het werelddeel Amerika (dat zijn ook Amerikanen) en de inwoners van de Verenigde Staten die tijdelijk bijvoorbeeld in Bolivia verblijven, ook geld van de koning krijgen?
En bovendien … Wat bedoelt de koning met “veel te dik”? Heeft hij het over mensen die 100 kilo of 150 kilo wegen?
Nou is dit een verzonnen verhaaltje, maar het laat zien dat je op je woorden en zelfs op de leestekens moet letten. Onzorgvuldig taalgebruik kan werkelijk voor een hoop gedoe en misverstanden zorgen. Dat blijkt ook weer uit een rechtszaak waarover ik vanmorgen in de NRC las.
De oud-directeur van het Mauritshuis, Bredius, liet het museum vijfentwintig waardevolle zeventiende-eeuwse schilderijen na. Omdat hij in de jaren voor zijn overlijden in Monaco woonde werd het testament in het Frans opgesteld. In zijn wilsbeschikking staat dat de schilderijen devront rester exposés exclusivement dans ledit Musée. Het genoemde museum is uiteraard het Mauritshuis en dat betwist niemand. De onenigheid tussen de erfgenamen van Bredius en het museum gaat over het eerste gedeelte van dit citaat uit het testament. De familie vindt dat alle schilderijen uit de nalatenschap voortdurend geëxposeerd moeten worden in het Mauritshuis. Ze mogen niet (ook niet gedeeltelijk) in het depot opgeslagen worden, zoals nu het geval is. De directie van het Mauritshuis interpreteert de zin uit het testament anders.
En nu wordt de strijd over (het gebruik van) de nalatenschap van Bredius tot in de rechtszaal gevoerd. Dit lees ik in de krant:
Het leidde wel tot het enige vrolijke moment van de zitting, toen beide advocaten elkaar tevergeefs probeerden af te troeven, omdat ze allebei een tijdje in Parijs hadden gestudeerd. Betekent ‘rester exposés’ dat ze te allen tijde tentoongesteld moeten worden, of alleen altijd in dat museum áls ze tentoongesteld worden? Is de kwestie kortom dat ze ‘blijvend tentoongesteld worden’ of ‘tentoongesteld blijven worden’, zoals een van de drie rechters de partijen fijntjes voorhield.
Mooi die semantische strijd, maar toch … kies je woorden zorgvuldig!